Gelukkig is tegenwoordig bij veel vissers het besef doorgedrongen dat deze bijvangst waardevol is, niet altijd in financiële zin, maar in elk geval voor de wetenschap. Daarom wordt de fossiele bijvangst apart gelegd en gaat het eenmaal aan wal rechtstreeks door naar de fossielenhandel en de wetenschap. Het materiaal word bestudeerd en opgeslagen in universiteiten en musea. De grootste collectie bevindt zich bij Naturalis in Leiden. Daarnaast zijn er nog omvangrijke amateurverzamelingen, zoals die van Dick Mol uit Hoofddorp. Wereldwijd staat hij bekend als de grootste mammoetkenner. Zijn huis puilt uit van de fossielen. Wanneer je bij hem koffie komt drinken zit je tussen twee mammoetbeenderen op de bank en met je voeten op een rugwervel.

NASA-satellietfoto van de Noordzee.

De Noordzee is samen, met de Russische provincie Siberië, de rijkste vindplaats van mammoetfossielen op de wereld. De intensieve samenwerking tussen vissers, verzamelaars en wetenschappers is typisch Nederlands en uniek in de wereld. Dankzij deze samenwerking worden de collecties fossiele zoogdieren steeds completer. Er worden regelmatig ontdekkingen gedaan die het wereldnieuws halen.

Een bekend voorbeeld is de sabeltandtijger. Op 16 maart 2000 viste een viskotter een vreemde kaak op. Hij bleek van een sabeltandtijger te zijn. Op zich was dit al bijzonder genoeg, want  sabeltandtijgers zijn heel zeldzame fossielen, maar de ouderdom van de kaak was ronduit opzienbarend. De kaak kwam namelijk uit een periode waarvan men veronderstelde dat de sabeltandtijger allang uitgestorven was. Hij werd gedateerd op 28.000 jaar oud, terwijl de jongste vondsten tot dan toe 300.000 jaar oud waren. De sabeltandtijger leefde dus meer dan 250.000 jaar langer dan gedacht. Dit was dus een spectaculaire vondst.

Men weet nooit waar fossielen precies vandaan komen als de netten aan boord van het schip worden gehesen. Een sleep met een net duurt gemiddeld anderhalf uur. In die tijd legt het net zo'n tien kilometer over de zeebodem af. De vindplaats van een bot ligt dus ergens op die lijn. Bovendien kunnen botten in de loop der jaren verplaatst worden door stromingen. Gelukkig houden vissers tegenwoordig goed in de gaten waar zij fossielen opvissen. Alles wordt in bakken verzameld en de coördinaten van het begin- en eindpunt van de trek worden opgeschreven. Daardoor weet men nu niet alleen waar de rijkste vindplaatsen liggen, maar krijgt men ook een steeds beter beeld van de vroegere verspreiding van dieren op de Noordzeebodem. In de Noordzee zijn er vier locaties waar veel fossiele zoogdierresten gevonden worden: de Bruine Bank, Het Gat, de Eurogeul en de Maasvlakte.

De Bruine Bank ligt midden op de Noordzee, zo'n zestig mijl ten westen van IJmuiden. De concentratie botten die hier te vinden is, is spectaculair. Waarschijnlijk is er geen ander gebied op de wereld met een hogere dichtheid aan fossiele zoogdierresten uit de laatste ijstijd. Tijdens de ijstijd was het gebied een smeltwatermeer. Grote grazers zoals de steppewisent kwamen er drinken en werden verrast door roofdieren. De afgekloven botten raakten met sediment overdekt en in de kleilagen op de bodem van het meer bewaard. De Bruine Bank is een gebied waar zich veel vis ophoudt. Vooral in de winter laten vissers er hun netten te water, met als gevolg dat veel fossielen als bijvangst aan land komen. Zo zijn er naar schatting in de afgelopen vijftig jaar enkele honderdduizenden mammoetkiezen van de Bruine Bank opgevist. En dan spreken we nog niet eens van de andere botten, zoals dijbenen, schedels, hoornpitten en geweien. Vrijwel zonder uitzondering zijn al die botten in de klei van de Bruine Bank uitstekend bewaard gebleven. De Bruine Bank is met recht onze grootste schatkamer uit de ijstijd.

Het Deep Water Channel is een langwerpige diepte ten zuidwesten van de Bruine Bank. De geul is waarschijnlijk ontstaan door erosie of door de schurende werking van landijs. Plaatselijk bereikt de geul een diepte van ongeveer vijftig meter en snijdt daar lagen aan van ongeveer een miljoen jaar oud, uit het Vroeg- Pleistoceen. De diepste put wordt door vissers Het Gat genoemd, of het Gat binnen de Bruine Bank. Men vist hier niet graag, omdat de bodem vol ligt met zwerfkeien. Het vissen gaat er moeizaam en vergt veel motorvermogen. Bovendien loopt men gevaar de netten te beschadigen of zelfs complete vistuigen te verspelen. Toch zijn er enkele stoere vissers die het hier proberen, zoals Dick Mol. Ze halen zeldzame zwarte fossielen omhoog die zwaar versteend zijn. Onder de hier opgeviste zoogdieren bevinden zich de voorlopers van de wolharige mammoet, te weten de steppemammoet en de nog oudere zuidelijke mammoet.

De Eurogeul is de vaargeul in de Noordzee die reusachtige tankers en containerschepen toegang biedt tot de Nieuwe Waterweg en de Rotterdamse haven. Om de geul op diepte te houden wordt hij regelmatig uitgebaggerd. Dit gebeurt met behulp van enorme baggerschepen, die zand van de bodem zuigen en elders deponeren. Door dat zuigen komen botten bloot te liggen, maar omdat er voor de zuigmond een korf met spijlen zit, wordt voorkomen dat de botten worden opgezogen en de pompinstallaties van het baggerschip verstoppen of beschadigd raken. Kleine visserskotters, de zogenaamde Eurokotters, die binnen de twaalfmijlszone mogen vissen, vissen met sleepnetten op de bodem. Zo halen ze soms botten omhoog. Inmiddels is er een grote collectie botten, kaken en kiezen opgevist uit de Eurogeul. Bijna negentig procent hiervan bestaat uit mammoetbeenderen. Dat komt niet doordat negentig procent van de fauna uit mammoeten bestond, maar doordat hun beenderen het grootst zijn en daardoor het makkelijkst opgevist worden. De Eurogeulbotten zijn perfect bewaard. Dit komt omdat er haast geen tijd zit tussen het moment dat de botten bloot komen te liggen en ze worden opgevist.

De Maasvlakte is een kunstmatig stukje Nederland: het is de uitbreiding in zee van de haven van Rotterdam. De Maasvlakte bestaat uit opgespoten zand en is volledig door menselijk toedoen ontstaan. Het zand is opgezogen uit de Noordzee en uit het havenbekken van de Rotterdamse haven. Met het zand zijn veel fossielen meegekomen.  De fossielen liggen er voor het oprapen, vooral wanneer er een aantal dagen aflandige wind heeft gestaan, want dan zorgt de onderstroom ervoor dat fossielen op het strand aanspoelen. Het enige nadeel is dat fossielen van verschillende ouderdom door elkaar liggen. Toch weten we inmiddels meer over de verschillende fossielen. In 1980 brachten Yvette Vervoort-Kerkhoff en Thijs van Kolfschoten vier verschillende soorten fauna's in kaart. Deze nummerden zij van 0 tot III. 0 was de oudste fauna en afkomstig uit het Vroeg-Pleistoceen (tot 2,5 miljoen jaar geleden), I was ongeveer zo oud als Het Gat (1 miljoen jaar geleden), II omvatte de mammoetsteppefauna uit het Laat-Pleistoceen (115.000 tot 10.000 jaar geleden) en III besloeg de faunaresten uit het Holoceen (zo'n 12.000 jaar geleden tot heden).

Wanneer tussen 2008 en 2012 de Tweede Maasvlakte word gerealiseerd zullen er nog meer fossielen gevonden worden. Fossielenverzamelend Nederland hoopt hier dan ook op. Wat nog steeds de grootste droom is van de fossielenverzamelaar is een nieuwe ijstijd, waarin de Noordzee veertig tot vijftig meter zakt en men met schep en zeef de zeebodem kan betreden ..... Met de huidige opwarming van het klimaat lijkt deze droom echter verder weg dan ooit.

- Jelle Reumer, Natuurhistorisch Museum Rotterdam (bewerking Jody Mijts, Naturalis)