Op de stranden van Cadzand in Zeeuws-Vlaanderen en De Kaloot bij Borssele op Zuid-Beveland worden veel fossielen gevonden uit het Eoceen, een van de warmste perioden van de aardgeschiedenis. Cadzand staat bekend vanwege de fossiele haaientanden, schelpen, krabben, walvisachtigen en nog veel meer. Wie goed zoekt vindt deze oeroude fossielen zomaar op het strand. Je moet dan wel uren gebukt langs de vloedlijn lopen, je ogen goed open houden en intensief speurend je blik op het zand richten. Vrijwel dagelijks zie je fossielenjagers in deze houding over het strand lopen. Haaientanden zijn de meest begeerde vondsten, vooral de grote tanden van de Carcharocles megalodon. Voor verzamelaars zijn deze supertanden het 'zwarte goud'.
|
|
Op het strand van Cadzand zijn drie categorieën fossielen te vinden: recente fossielen, fossielen die nog maar 'pas' fossiel zijn en de werkelijk oude fossielen. De recente fossielen zijn niet zo bijster interessant. Het gaat hier om blikjes en ander afval die mensen op het strand achterlaten. Eigenlijk zijn het de fossielen van de toekomst. Bij de jonge fossielen gaat het om vondsten uit het Holoceen, Pleistoceen en soms uit het Plioceen. Ze zijn hoogstens twee miljoen jaar oud. De oudste fossielen zijn het meest interessant, niet zo zeer vanwege hun hoge ouderdom maar omdat Cadzand in Nederland de enige vindplaats ervan is. In deze groep vinden we schelpen, haaientanden, kauwplaten van roggen, compleet versteende krabbetjes en andere overblijfselen uit het Eoceen, ongeveer 45 miljoen jaar geleden. In het Cadzand zijn supertanden van haaien te vinden. Wat te denken van de driehoekige tand van dertien centimeter lang, die uit de bek komt van de dertien meter lange Carcharocles megalodon, het grootste en meest gevaarlijke roofdier dat ooit in de wereldzeeën heeft rondgezwommen. Wie zo'n tand van het strand plukt heeft echt 'zwart goud' in handen, want voor mooie exemplaren wordt veel geld neergeteld.
|
|
Niet ver van Cadzand, aan de overkant van de Westerschelde, ligt nog een strand waar oeroude fossielen te vinden zijn. Het is de Kaloot, een drie kilometer lang strand pal naast de kerncentrale van Borssele. Dit strandje is beroemd vanwege de fossiele schelpen, walvisbotjes, haaientanden en roggenstekels. De Kaloot is ingeklemd tussen allemaal industrie en de provincie wil er een containerterminal aanleggen. Actiegroep 'Red De Kaloot' heeft voorlopig weten te voorkomen dat het strand opgeofferd wordt aan de vooruitgang.
|
|
Om fossielen te vinden op de Kaloot moet je veel geduld hebben en een hele dag uittrekken. Gebukt, gezeten, af en toe liggend of zevend stropen amateurs en wetenschappers het strand van de Kaloot af naar fossielen. We gaan een dagje mee met de wetenschappers Jelle Reumer, Jos van der Broek en Renée Foekens. Na een lange en intensieve tijd speuren wordt er een fossiel gehoorbeen gevonden. Het is het rotsbeen van een uitgestorven dolfijn die behoort tot de familie van de Eurhinodelphinidae. Het kleine zwarte voorwerp is niet snel als een fossiel te herkennen, maar dat maakt zo'n vondst juist zo speciaal: je vindt niet elke dag iets van een oerdolfijn. Er wordt nog meer gevonden: vier haaientanden, drie roggenstekels, enkele weekdierachtigen (brachiopoden), nog drie fragmenten van walvisgehoororganen, een hielbeen van een middeleeuwse koe, enkele vogelbotjes en een paar vissenkoppen. De wetenschappers zijn opgetogen.
Dan wordt het eb en vinden de drie pas echt iets moois. Door het lage water komt er een schelpenbank boven water: antracietgrijze schelpen in een aangekoekte mix van grijs geworden zand, met kokkels, strandschelpen en een enkele mossel. Dit is een goed voorbeeld van verstening, een museumstuk uit het Plioceen. Eerst moet het fossiele schelpenbankje echter ontzilt worden. Het zout van de zee wat erin zit trekt vocht aan, en als je dat er niet uithaalt valt de vondst na verloop van tijd uit elkaar.
|
|
De fossielen die op De Kaloot worden gevonden komen uit aardlagen die tientallen meters diep liggen. Onder de Westerschelde zijn 33 miljoen jaar oude lagen uit het Tertiair aanwezig, meer langs de randen van de rivier ook lagen uit het Kwartair, de periode van de ijstijden. De stroming van de rivier spoelt de fossielen vrij en bij storm belanden ze op het strand. Omdat de Westerschelde verschillende lagen aansnijdt, ontstaat een mengeling van Oligocene, Miocene, Pliocene, Pleistocene en Holocene fossielen op het strand. Een groot deel wordt ook door de stroming weer terug de rivier in gespoeld en zal daar bewaard blijven in zand en klei, totdat de zee ze weer het strand op spoelt waar hopelijk over honderd jaar nog steeds fanatieke amateurs en wetenschappers gebogen over het strand zullen lopen.
- Jelle Reumer, Natuurhistorisch Museum Rotterdam (bewerking Mariëlle Verloop & Jody Mijts, Naturalis)
